Woda w butelce szklanej czy plastikowej? Analiza LCA, która zmieni twoją perspektywę

15 czerwca 2026

Ekologiczne szkło i szkodliwy plastik – czy intuicja prowadzi nas na manowce?

Od wielu lat szkło (nie tylko opakowaniowe!) cieszy się dobrym PR-em – jest postrzegane jako przyjazne dla człowieka i środowiska, naturalne, obojętne dla produktów spożywczych i kosmetyków, eleganckie oraz zdrowe, a przynajmniej zdrowsze od plastiku. Plastik z kolei nie ma ostatnio najlepszej passy – plastikowe opakowania i produkty obwiniane są m.in. za zanieczyszczenie i zaśmiecenie planety, szkodliwy wpływ na zdrowie ludzi i zwierząt, stale rosnące emisje gazów cieplarnianych i nadmierną eksploatację zasobów naturalnych. Organizacje pozarządowe i ekoaktywiści zachęcają do ograniczenia zużycia albo do zupełnego porzucenia plastiku, a organizacje międzynarodowe i rządy państw nakładają kolejne ograniczenia na producentów i dystrybutorów produktów z tworzyw sztucznych.

Pośrodku dyskusji o złym plastiku i dobrym szkle stoi przeciętny konsument ze swoimi codziennymi wyborami i rozterkami. Jeśli zapytamy go o najbardziej ekologiczne opakowanie na wodę, to, kierowany intuicją i medialnym przekazem, prawdopodobnie wskaże nam właśnie szklaną butelkę. Takim przeciętnym konsumentem jest niemal każdy z nas – chcąc wybierać eko, często wybieramy szkło. Czy słusznie? Jak dobry PR szkła ma się do rzeczywistości opartej na danych i liczbach?

Czy szkło jest lepsze od plastiku? Naukowcy mówią: sprawdzam!

Wpływ różnych rodzajów opakowań na środowisko naturalne nie powinien być przedmiotem domysłów. W obliczu ogromu opakowań wprowadzanych każdego roku na rynek (tylko w Polsce w 2022 r. wprowadzono 1,22 mln ton opakowań z plastiku i 1,32 mln ton opakowań ze szkła[i]) takie domysły i nieprecyzyjne szacunki mogą prowadzić do błędnych wniosków i decyzji. Z tego względu rządy, urzędy, organizacje międzynarodowe, producenci opakowań oraz niezależni badacze przeprowadzają analizy, których celem jest rzetelna i obiektywna ocena wpływu różnych materiałów opakowaniowych na środowisko.

Jedną z takich analiz pt. Life cycle assessment of various ALPLA packaging units and alternative materials – Poland wykonała w 2024 r. niezależna firma consultingowa c7-consult na zlecenie Grupy ALPLA[ii] – globalnego producenta opakowań z tworzyw sztucznych. Jej celem było porównanie powszechnie przyjętych założeń (szklane opakowania są ekologiczne, a plastikowe nie) oraz kierunków polityki środowiskowej (dyrektywa SUP, rozporządzenie PPWR) z twardymi faktami i liczbami. Badaniem objęto 59 produktów należących do 8 grup asortymentowych (woda, mleko, soki, piwo, napoje gazowane, konserwy, ketchup, detergenty) w opakowaniach wykonanych z różnych materiałów. Pod uwagę wzięto opakowania występujące na rynku austriackim – stąd obecność w zestawieniu wielorazowych butelek PET, które w Polsce są rzadkością. Przy obliczaniu ich śladu środowiskowego eksperci wykorzystali lokalne dane o produkcji i wykorzystaniu surowców, składzie miksu energetycznego, odległościach transportowych, systemach gospodarowania odpadami oraz poziomach zbiórki i recyklingu pochodzące z 21 państw, w tym z Polski. W ten sposób powstały krajowe raporty uwzględniające specyfikę poszczególnych państw i przedstawiające środowiskowy wpływ całego cyklu życia opakowań jednostkowych wraz z ich zamknięciami, etykietami oraz opakowaniami zbiorczymi i transportowymi.

Czym jest LCA szklanej i plastikowej butelki?

Środowiskowa ocena cyklu życia (ang. life cycle assessment, LCA) to kompleksowa i obiektywna metoda badawcza, która ocenia wpływ danego opakowania, produktu, usługi albo technologii na środowisko na każdym etapie istnienia. LCA jest zgodna z międzynarodowymi normami ISO 14040 (zasady i struktura) oraz ISO 14044 (wymagania i wytyczne), co zapewnia jej wiarygodność, porównywalność i rzetelność.

Według najczęściej wykorzystywanych definicji, LCA to analiza typu „od kołyski aż po grób”, która obejmuje etapy pozyskania surowców, produkcji, eksploatacji oraz utylizacji (w tym recyklingu). W badaniu LCA różnych typów opakowań, wykonanym na zlecenie ALPLA uwzględniono obciążenia środowiskowe powstające podczas:

• wydobycia i wytworzenia surowców oraz źródeł energii,
• produkcji opakowań,
• mycia i napełniania opakowań wielorazowych,
• dystrybucji od rozlewni do sprzedawców detalicznych,
• zbiórki, recyklingu i utylizacji opakowań,
• innych procesów transportowych.

Wszechstronne podejście, jakie prezentuje raport ALPLA, jest szczególnie użyteczne dla konsumentów, którzy często nie zdają sobie sprawy z obciążeń środowiskowych generowanych przez dany wyrób na etapach innych niż użytkowanie. Wykorzystanie obiektywnego wskaźnika LCA pozwala im uniknąć błędnej oceny produktów bądź usług, a tym samym zmniejszyć ryzyko podjęcia niewłaściwych decyzji – głównie zakupowych. Jedną z takich codziennych decyzji jest wybór wody w opakowaniu… No właśnie, jakim?

Szkło mniej ekologiczne niż plastik? Tak, ale…

Na pierwszy rzut oka wnioski z badania ALPLA mogą być szokujące – szklana butelka na wodę o poj. 1 l jest najmniej ekologicznym z analizowanych opakowań! Diabeł tkwi jednak w szczegółach – dotyczy to jedynie butelki jednorazowej, która w całym cyklu życia jest napełniana tylko raz. Największym obciążeniem dla środowiska jest energochłonny proces produkcji takiej butelki, podczas którego powstaje ogromna ilość gazów cieplarnianych.

Najbardziej ekologicznym opakowaniem okazała się natomiast… litrowa butelka wielokrotnego użytku z plastiku. W polskich warunkach taka informacja nie jest zbyt użyteczna – wielorazowy PET należy u nas do rzadkości. Polecamy więc pominąć ten typ opakowania i spojrzeć na kolejne miejsce, na którym znalazła się szklana butelka wielokrotnego użytku!

Pełne wyniki analizy wpływu butelek wody o poj. 1 l na ocieplenie klimatu prezentują się następująco:

• jednorazowa butelka PET – 182 g CO₂e,
• jednorazowa butelka 50% rPET – 167 g CO₂e,
• jednorazowa butelka 100% rPET – 152 g CO₂e,
• wielorazowa butelka PET – 106 g CO₂e,
• wielorazowa butelka 50% rPET – 104 g CO₂e,
• wielorazowa butelka 100% rPET – 102 g CO₂e,
• jednorazowa butelka szklana – 552 g CO₂e,
• wielorazowa butelka szklana – 144 g CO₂e.

Woda w szklanej butelce może więc być zarówno najgorszym, jak i najlepszym wyborem – wszystko zależy od liczby napełnień, po których ta butelka zakończy swój cykl życia. Jednorazowość w zasadzie dyskwalifikuje szklane butelki z kręgu ekologicznych opakowań i sprawia, że wypadają one znacznie gorzej niż demonizowane PET-y.

Warto też zwrócić uwagę na niewielkie różnice (niespełna 6%) pomiędzy klimatycznym wpływem szklanej wielorazówki i plastikowej jednorazówki ze 100% rPET-u. Być może okażą się one kojące dla osób, które (z różnych względów) muszą jednak wybierać plastiki. O plastikowych opakowaniach i przyczynach ich negatywnego PR-u opowiada dr inż. Anna Kozera-Szałkowska, dyrektor zarządzająca Fundacji PlasticsEurope Polska w jednym z odcinków naszego podcastu: Plastik – potrzebujemy go, chociaż nie lubimy się do tego przyznawać

Przedstawione powyżej dane i wnioski pochodzą z zaledwie jednego z wielu przeprowadzanych na całym świecie badań LCA opakowań. Ich wyniki mogą się różnić w zależności od lokalnych warunków (m.in. cen energii, wydajności recyklingu, posiadanych zasobów naturalnych, wielkości kraju, systemu gospodarki odpadami), przyjętych założeń (m.in. pojemności analizowanych opakowań, liczby napełnień wielorazówek) albo od… podmiotu finansującego badania.

• Omawiane tu badanie przeprowadzono na zlecenie ALPLA – globalnego producenta opakowań z tworzyw sztucznych.
• Polskie badanie Ocena cyklu życia (LCA) opakowań – butelka PET versus butelka szklana wykazało, że szklane butelki mają mniejszy negatywny wpływ na środowisko niż butelki PET. Autorzy pominęli jednak w obliczeniach dane dotyczące transportu oraz nie wspomnieli, czy analizowane butelki były jedno- czy wielorazowe[iii].
• Polski dystrybutor szklanych opakowań na swoim blogu pokazuje, że ślad węglowy szklanej butelki jest ponad 10-krotnie niższy niż ślad węglowy jednorazowej butelki PET. Przyjmuje jednak założenie, że oba opakowania mają rzadko spotykaną w Polsce pojemność 1,5 l, a szklana butelka zostaje napełniona ponownie aż 30 razy (podczas gdy Browary Polskie mówią o średnio 15-26 napełnieniach[iv]).

Nie chcemy jednak dyskredytować żadnej instytucji badawczej ani żadnej ze stron sporu między szkłem a plastikiem. Naszym celem jest uzmysłowienie konsumentom, że nie ma jednoznacznie złych materiałów opakowaniowych – woda w szklanej butelce nie zawsze „wygrywa” z wodą w plastiku, a punkt widzenia przeważnie zależy od punktu siedzenia.

Jak woda w szkle i woda w plastiku wpływają na środowisko?

Ocena negatywnego wpływu na ocieplenie klimatu (mierzona w g CO2-eq) była tylko jednym z czynników analizowanych w badaniu LCA c7-consult i ALPLA. Badacze ocenili również udział całego cyklu życia opakowań w innych negatywnych środowiskowo zjawiskach: letnim smogu, zakwaszeniu środowiska, eutrofizacji lądowej, słodkowodnej i morskiej, zubożeniu zasobów abiotycznych, zużyciu energii, generowaniu cząstek stałych PM<2,5, zużyciu wody oraz użytkowaniu gruntów.

• Wielorazowy PET

Wielorazowe plastikowe butelki na wodę mają najmniejszy negatywny wpływ na większość ocenianych czynników środowiskowych. Nieznacznie przegrywają z jednorazówkami z PET (zwłaszcza z rPET) w zaledwie 3 kategoriach: zużyciu wody, powierzchni użytkowanych gruntów oraz generowaniu cząstek stałych.

• Wielorazowe szkło

Jest drugim najbardziej ekologicznym opakowaniem na wodę. Warto zaznaczyć, że jego produkcja wiąże się z użytkowaniem największej powierzchni gruntów wykazanej w analizie.

• Jednorazowy PET

Tuż po wielorazówkach plasują się jednorazowe butelki PET, których wpływ na większość analizowanych czynników jest średni. Wyjątkami są eutrofizacja wód słodkich i zubożenie zasobów abiotycznych (mineralnych), gdzie te opakowania wypadają zdecydowanie najgorzej. Na plus są natomiast niewielkie zużycie wody i równie małe wykorzystanie gruntów na cele produkcji, dystrybucji i przetwarzania jednorazowych PET-ów.

• Jednorazowe szkło

Największy niekorzystny wpływ na środowisko mają jednorazowe szklane butelki na wodę, które z kretesem przegrywają z pozostałymi opakowaniami w kategoriach: zużycie wody i energii, potencjał zakwaszenia, letni smog, eutrofizacja lądowa, morska i słodkowodna, emisji cząstek stałych, użytkowanie gruntów. W całym cyklu życia odpowiadają za wykorzystanie niemal 3 razy większej ilości energii niż jednorazowe PET-y i 5 razy większej niż wielorazowe butelki ze 100% rPET.

Czego nie pokazuje raport? Czynniki, które też mają znaczenie w starciu plastik vs szkło

Dokonując wyboru pomiędzy wodą w szkle a wodą w plastiku, przeważnie bierzemy pod uwagę nie tylko aspekt środowiskowy (na którym skupia się raport c7-consult i ALPLA), ale też szereg innych kryteriów, np. wpływ produktu i jego opakowania na organizm, wygodę, estetykę albo ryzyko przypadkowego zniszczenia opakowania.

Ciężkie i kruche szklane butelki nie sprawdzą się podczas treningu, wycieczki szkolnej, trekkingu ani klęski żywiołowej. Z ich dźwiganiem niekoniecznie poradzą sobie osoby starsze, chore i o ograniczonej sprawności ruchowej. W każdej z tych sytuacji lepszym wyborem będą butelki z tworzyw sztucznych. Oprócz kilku przewag, plastiki mają też swoje wady, np. zupełnie nie pasują do eleganckich przyjęć, podczas których na stołach powinno królować szkło. W dodatku trzeba je zwracać w ramach systemu kaucyjnego, a jednorazowe szkło można po prostu wyrzucić do kosza.

Czytaj też: System kaucyjny zwiększy ślad węglowy butelki PET z 4 do 11 g CO2 >>

Do kryteriów czysto praktycznych dochodzą też (znacznie ważniejsze!) kryteria zdrowotne – osoby z nadciśnieniem, chorobami nerek i układu krążenia oraz rodzice komponujący menu małych dzieci muszą ograniczać ilość sodu i przede wszystkim zwracać uwagę na skład produktu, a dopiero później na środowiskowy wpływ jego opakowania.

Rozważaniom o wodzie w plastikowych butelkach często towarzyszy również temat zanieczyszczenia takiej wody mikroplastikiem – jest ono wielokrotnie udowodnionym i niezaprzeczalnym faktem. Faktem jest również obecność mikroplastiku w wodzie ze szklanych butelek, w kranówce, a nawet w powietrzu atmosferycznym. Wielkimi niewiadomymi są natomiast: zawartość mikroplastiku w danej butelce wody, pochodzenie tego mikroplastiku (czy na pewno jest emitowany z butelki? A może pochodzi z procesu produkcyjnego, a rodzaj butelki nie ma żadnego znaczenia?) oraz wpływ mikroplastików na organizm. Wiele osób woli jednak „dmuchać na zimne” i na wszelki wypadek zrezygnować z (mikro)plastiku.

A może opakowanie, którego nie ma? Czy kranówka rozwiąże spór między wodą w szkle i w plastiku?

W większości przypadków tak. Z czysto ekologicznego punktu widzenia brak opakowania zawsze jest lepszy niż nawet najbardziej zrównoważone opakowanie. Tym bardziej, że płynąca z polskich kranów woda przeważnie nadaje się do picia bez przegotowania, jest stale dostępna i tańsza niż woda butelkowana. Jak czytamy na rządowej stronie, dostęp do wysokiej jakości kranówki ma aż 99,7% Polaków, a litr takiej wody kosztuje mniej niż 1 grosz[v]. Obecnie do dyspozycji mamy też cały arsenał butelek filtrujących oraz filtrów dzbankowych, kranowych i narurowych, które poprawiają właściwości wody, a nawet mogą wzbogacać ją o ważne pierwiastki (np. magnez). W tym miejscu warto zaznaczyć, że filtrowanie kranówki wykorzystywanej do picia albo do gotowania nie jest konieczne nawet w sytuacjach, kiedy z kranów płynie tzw. twarda woda. Tak groźnie brzmiąca twarda woda to nic innego, jak woda z dużą ilością minerałów, która szkodzi tylko sprzętom AGD, ale nie ludziom.

Picie kranówki jest więc nawykiem ekologicznym, ekonomicznym i godnym naśladowania, ale też nie zawsze. Brak etykiety ze składem utrudnia kontrolę ilości spożywanego sodu. Stare, nieczyszczone rury wodociągowe mogą znacznie obniżyć jakość wody, a nawet spowodować wtórne zanieczyszczenie kranówki m.in. żelazem, ołowiem albo mikroorganizmami. Z tego względu wszystkie przypadki pojawienia się kranówki o podejrzanym smaku, zapachu i kolorze należy zgłaszać do dostawcy wody albo lokalnej stacji sanitarno-epidemiologicznej. Do czasu wyjaśnienia sytuacji warto też zamienić kranówkę na wodę z butelki – przeciwko ekologii, ale w służbie zdrowia i życia.

Jakie opakowania są najbardziej ekologiczne? Ślad węglowy opakowań w FMCG

Wróćmy jednak do opakowań. W raporcie c7-consulting i ALPLA analizowano nie tylko butelki na wodę, ale też inne rodzaje opakowań na produkty konsumenckie. Przyjrzyjmy się więc wpływowi na ocieplenie klimatu opakowań na:

• mleko o poj. 1 l,
• sok o poj. 1 l,
• piwo o poj. 500 ml,
• napój gazowany o poj. 500 ml,
• żywność konserwową o poj. 350 ml,
• ketchup o poj. 300 ml,
• płynny detergent o poj. 1,5 l.

Mleko w kartonie czy w butelce? Odpowiedź nie jest oczywista

Mleko w butelce, ale nie tej najpopularniejszej. Spośród opakowań na mleko najniższy ślad węglowy mają butelka ze 100% rHDPE (140 g CO2-eq) oraz wielomateriałowy karton (142 g CO2-eq). Niewiele wyższe wyniki notują też butelka z 50% rHDPE (146 g CO2-eq) i butelka z pierwotnego HDPE (151 g CO2-eq). Najmniej ekologicznym opakowaniem na mleko jest natomiast jednorazowa butelka ze szkła (551 g CO2-eq).

Najbardziej ekologiczne opakowanie na sok…

…to szklana butelka wielokrotnego użytku (160 g CO2-eq) i plastikowa butelka ze 100% rPET (163 g CO2-eq). Tuż po nich plasują się opakowanie wielomateriałowe i butelka z 50% rPET (odpowiednio 179 i 180 g CO2-eq). Najmniej ekologiczna ponownie jest szklana jednorazówka generująca emisje rzędu 600 g CO2-eq.

Analiza LCA najpopularniejszych opakowań na piwo

W branży piwowarskiej bez zaskoczeń – najbardziej ekologicznym opakowaniem o poj. 500 ml jest szklana butelka zwrotna (83 g CO2-eq), która znacznie wyprzedza aluminiową puszkę (113 g CO2-eq). Najgorszym środowiskowo wyborem jest natomiast piwo w jednorazowej butelce ze szkła – każde takie opakowanie generuje 348 g CO2-eq, ponad czterokrotnie więcej niż szklana butelka zwrotna.

Na korzyść butelek wielorazowych przemawia też sposób organizacji systemów kaucyjnych należących do polskich browarów. W odróżnieniu od systemu centralnego (który dopiero się rozwija), mają one sprawną, lokalną logistykę pustych opakowań i od lat osiągają wysokie poziomy zbiórki (90-92% według danych Browarów Polskich[vi]). Zgodnie z przepisami szklane butelki wielokrotnego użytku mogą być zbierane w ramach prywatnych systemów kaucyjnych do końca 2028 r. Od 2029 r. powinny natomiast dołączyć do systemu centralnego.

W czym najlepiej kupować napoje gazowane?

W wielorazowych butelkach z rPET i PET, których w Polsce jest jak na lekarstwo. Nie jest to jedyny problem z danymi o LCA opakowań na napoje – agencja c7-consult zbadała środowiskowy wpływ opakowań o pojemności 1,5 l, w tym 1,5-litrowych puszek oraz 1,5-litrowych szklanych butelek, których… nie ma na rynku. Trudno więc wysnuć na tej podstawie jakiekolwiek rekomendacje dla polskiego konsumenta.

Warto jednak wspomnieć o możliwości przygotowania gazowanych napojów na bazie kranówki. Wprowadzenie w Polsce systemu kaucyjnego spowodowało wzrost zainteresowania saturatorami do gazowania wody oraz smakowymi syropami, z których obecnie można wykonać niemal każdy z popularnych napojów gazowanych. Butelka takiego syropu przeważnie wystarcza na przygotowanie aż 8-10 litrów napoju z kranówki, czym zastępuje 5 albo więcej jednorazowych butelek PET.

Konserwy i przetwory – w słoiku, w plastiku czy w puszce?

Zostawmy na moment płynne produkty i spójrzmy w kierunku działu z konserwami i przetworami, gdzie królują szklane słoiki i stalowe puszki na jedzenie. Wbrew pozorom, to nie one są najbardziej ekologicznymi opakowaniami – prym wiodą słoiki ze 100% rPET, a za nimi plasują się słoiki z 50% rPET i z pierwotnego PET-u. Klasyczne szklane słoiki są najmniej ekologicznymi opakowaniami w zestawieniu – ich ślad węglowy wynosi 324 g CO2-eq, podczas gdy słoiczki 100% rPET generują tylko 179 g CO2-eq. Stalowe puszki na groszek bądź tuńczyka z wynikiem 316 g CO2-eq zajmują przedostatnie miejsce.

Warto jednak podkreślić, że autorzy analizy nie wzięli pod uwagę ponownego użycia „jednorazowego” szklanego słoika w gospodarstwie domowym, które to może znacząco zmniejszyć jego środowiskowy cost-per-use.

Ekologiczne opakowania na ketchup i inne sosy…

…wykonane są ze 100% rHDPE (145 g CO2-eq) albo ze 100% rPET (147 g CO2-eq). W drugiej kolejności warto wybierać opakowania produkowane w 50% z recyklatu, a w trzeciej – wykonane w całości z tworzyw pierwotnych. Za PET-em i HDPE mamy pierwotny polipropylen (PP), a na końcu – szklany słoik z wynikiem 254 g CO2-eq.

W przypadku opakowań z HDPE (również recyklowanego) kolor ma znaczenie – to od niego zależy, czy opakowanie trafi do recyklingu, czy zostanie odrzucone przez sortery i przekazane do downcyclingu albo do spalarni odpadów. Więcej o najprostszych w recyklingu kolorach opakowań z HDPE przeczytasz w opracowaniu: Ekologiczne opakowanie?

Czysty dom i sumienie? Najbardziej ekologiczne opakowanie na detergenty

Ekologiczne kosmetyki i detergenty są często utożsamiane z produktami w brązowych butelkach. O ile sam produkt może rzeczywiście być ekologiczny, to już jego opakowanie niekonieczne – w tej kategorii królują… białe opakowania typu pouch zwane też uzupełniaczami albo refillami. Każde z nich generuje emisje rzędu 271 g CO2-eq, podczas gdy drugie w kolejności opakowanie, butelka ze 100% rHDPE, generuje niemal 2 razy więcej gazów cieplarnianych (515 g CO2-eq). Najmniej ekologicznymi opakowaniami na płynne detergenty są natomiast butelki z pierwotnego PET-u (628 g CO₂-eq) i butelki z PP (726 g CO2-eq).

Więcej o ekologicznych opakowaniach na kosmetyki przeczytasz w artykule: Czy opakowania kosmetyczne mogą być eko? 

[i] IOŚ-PIB, Rynek recyklingu odpadów opakowaniowych w Polsce w 2022 r., https://ios.edu.pl/wp-content/uploads/2024/10/rynek-recyklingu-odpadow-opakowaniowych-w-polsce-w-2022-roku-04c-forum-04-1.pdf

[ii] Roland Fehringer, c7-consult, Life cycle assessment of various ALPLA packaging units and alternative materials – Poland, https://rePET-ujemy.pl/wp-content/uploads/2025/02/lca.pdf

[iii] M. Rybaczewska-Błażejowska, A. Masternak-Janus, E. Bujak, Ocena cyklu życia (LCA) opakowań – butelka PET versus butelka szklana, http://46.242.185.119/off_ptzp.org.pl/files/konferencje/kzz/artyk_pdf_2016/T2/t2_0874.pdf

[iv] Browary Polskie, Butelka wielokrotnego użytku w sektorze piwowarskim, https://www.browary-polskie.pl/wp-content/uploads/2021/07/butelka-zwrotna_-infografika.pdf

[v] Woda z kranu – Twój codzienny płyn życia, https://www.gov.pl/web/psse-pyrzyce/woda-z-kranu–twoj-codzienny-plyn-zycia

[vi] Browary Polskie, Butelka wielokrotnego użytku w sektorze piwowarskim, https://www.browary-polskie.pl/wp-content/uploads/2021/07/butelka-zwrotna_-infografika.pdf