eko logo

Ile śmieci wytwarza przeciętny Polak? Poznaj statystyki!

15 maja 2024

W 2022 r. wytworzyliśmy mniej odpadów niż jeszcze rok wcześniej. Ile śmieci produkuje Polak, a ile Europejczyk?

W 2022 r. każdy z nas wytworzył mniej odpadów komunalnych niż jeszcze rok wcześniej. Ile śmieci produkuje statystyczny Polak, a ile Europejczyk?

Ile odpadów produkujemy w ciągu roku i jak wypadamy na tle państw UE?

Jak poinformował GUS, w 2022 r. przeciętny Polak wytworzył 355 kg odpadów komunalnych. Jest to spadek o 5 kg w stosunku do roku 2021, kiedy to każdy z nas wyrzucił do kosza aż 360 kg odpadów[1] oraz wzrost o 13 kg w stosunku do roku 2020, w którym wytworzyliśmy średnio 342 kg odpadów na osobę[2]. Sporo, prawda?

Jak pokazują dane GUS, od początku XXI w. ilość odpadów komunalnych na mieszkańca powoli, lecz sukcesywnie wzrastała. W roku 2002 r. było to 275 kg[3] na osobę, w 2012 r. – 314 kg[4], a w 2022 r. wspomniane już 355 kg. Warto pamiętać, że mówimy tu wyłącznie o odpadach komunalnych, czyli takich, które powstają w gospodarstwach domowych. Stanowią one zaledwie 10% wszystkich odpadów wytworzonych w naszym kraju. Pozostałe 90% to odpady pochodzące z przemysłu.

Przytoczone wyżej liczby mogą wydawać się szokujące, dlatego spieszymy Cię nieco uspokoić. Polska ma jeden z najniższych wskaźników ilości odpadów komunalnych na mieszkańca w całej UE. Nasz wynik 355 kg jest znacznie niższy od wyniku statystycznego Europejczyka wynoszącego 513 kg. Jeszcze lepiej wypadamy na tle danych z Niemiec (593 kg/os.), Danii (787 kg/os.) oraz Austrii (835 kg/os.). Mniej od Polaka wyrzuca jedynie Rumun, który w całym 2022 r.  wyprodukował zaledwie 301 kg odpadów[5].

Źródło: Eurostat

Tak duże dysproporcje pomiędzy krajami UE mogą wynikać m.in. z różnic we wzorcach konsumpcji, zamożności społeczeństw, odmiennej metodologii wyliczeń oraz… z naszych niekoniecznie ekologicznych nawyków. Mimo rosnącej świadomości środowiskowej, w Polsce kwitnie proceder spalania odpadów w kominkach lub piecach CO, zwłaszcza w sezonie jesienno-zimowym. Szacuje się, że, zaledwie 40-50% wprowadzonych na rynek butelek PET trafia do zakładów przetwórczych. Pozostałe butelki „znikają” z naszego pola widzenia, podobnie z resztą jak inne opakowania, które zostały wprowadzone na rynek, ale nigdy nie trafiły do śmieciarki.  Z tego względu rzeczywista ilość wytworzonych odpadów może być wyższa od tej wynikającej z raportu GUS. O ile? Tego, niestety, nie wiemy.

Najpopularniejsze odpady komunalne – co najczęściej wyrzucamy?

Większość przypadających na 1 mieszkańca Polski odpadów komunalnych to odpady zmieszane. W 2022 r. do czarnego kosza wyrzuciliśmy aż 60% wszystkich śmieci. Pozostałe 40% zostało zebranych selektywnie do odpowiednio oznaczonych pojemników lub worków.

kobieta trzyma w dłoni czarny worek z odpadami zmieszanymi: najliczniejszą frakcją odpadów komunalnych w Polsce
Image by pvproductions on Freepik

W ciągu roku każdy z nas przeciętnie wytworzył:

  • 213 kg odpadów zmieszanych,
  • 51 kg odpadów biodegradowalnych,
  • 21 kg szkła,
  • 17 kg odpadów wielkogabarytowych,
  • 15 kg papieru i tektury,
  • 14 kg tworzyw sztucznych,
  • 24 kg innych odpadów komunalnych[6].

Jak widzisz, nie ma tu dokładnych informacji o elektroodpadach, które zostały ujęte w kategorii „Inne”. Na kolejnych stronach raportu GUS możemy jednak znaleźć informację, że w 2021 r. w przeliczeniu na 1 mieszkańca zebrano 14,1 kg zużytego sprzętu oraz 0,24 kg akumulatorów i baterii.

Czy wiesz, że…

…do elektroodpadów zaliczamy również stare lub zepsute elektroniczne zabawki! Ze względu na obecność elektronicznych podzespołów, są one klasyfikowane jako odpady niebezpieczne, dlatego nie można wyrzucać ich do zwykłego kosza na śmieci. Niepotrzebne pianinka, świecące breloczki, multimedialne kostki i inne zabawki elektroniczne należy oddać do punktu zbiórki, PSZOK-u, wielkopowierzchniowego sklepu z RTV i AGD lub… do sklepu z elektronicznymi zabawkami.

Czytaj też:

Czy można zmniejszyć ilość wytwarzanych odpadów?

Od początku XXI w. zarówno w Polsce, jak i w całej UE notowaliśmy stały wzrost ilości odpadów komunalnych przypadających na 1 mieszkańca[7]. Pewien przełom nastąpił w 2022 r., kiedy to przeciętny Polak wytworzył o 5 kg mniej odpadów, a przeciętny Europejczyk – aż o 19 kg mniej śmieci niż w roku ubiegłym. Warto też wspomnieć, że w 2022 r. wzrostowi konsumpcji w Polsce nie towarzyszył wzrost ilości wytworzonych odpadów komunalnych[8].

stosy zbelowanych butelek PET zebranych selektywnie jako odpady komunalne z gospodarstw domowych
Image by frimufilms on Freepik

Te niewielkie, lecz zauważalne zmiany dają nadzieję na odwrócenie wzrostowych trendów i redukcję ilości odpadów w najbliższych latach. Aby do tego doszło, konieczne jest zaangażowanie nie tylko przeciętnych obywateli, ale przede wszystkim producentów, samorządów i rządów państw, a także organizacji międzynarodowych.

  • Kluczową rolę w ograniczeniu ilości odpadów (nie tylko komunalnych!) odgrywa prawodawstwo UE. Przykłady? Wprowadzona w ostatnim czasie dyrektywa SUP położyła kres wielu popularnym jednorazówkom z plastiku, a przyjęte w kwietniu 2024 r. rozporządzenie PPWR zobowiązało producentów do zmniejszenia mas i objętości opakowań.
  • Sposób organizacji zbiórki odpadów na terenie gminy lub powiatu ma ogromny wpływ na skuteczność tej zbiórki. Jak pokazuje raport GUS, w 2022 r. 23 gminy uzyskały ponad 90% poziom selektywnej zbiórki, podczas gdy 3 inne gminy nie przekroczyły poziomu 10%[9].
  • Korzystne dla środowiska zmiany mogą być też oddolną inicjatywą producentów, którzy powinni przykładać większą wagę do ekoprojektowania opakowań.
  • Na koniec musimy wspomnieć o konsumentach, którzy mogą (a nawet powinni) „głosować portfelem” wybierając produkty zapakowane w ekologiczne opakowania. Sprawdź, jakie opakowania są eko i kupuj odpowiedzialnie! 

Chcemy też podkreślić, że ilości wytwarzanych odpadów nie da się zredukować do 0. Warto więc zachować zdrowy rozsądek i postępować w myśl zasady 3R – Reduce (unikaj), Reuse (użyj ponownie) i Recycle (utlizuj). Sprawdźmy, jak ta utylizacja wygląda na naszym podwórku.

Co dalej z odpadami z gospodarstw domowych, czyli kilka słów o zagospodarowaniu odpadów

Wszystkie wytworzone przez nas odpady komunalne muszą zostać odpowiednio zagospodarowane, czyli np. poddane recyklingowi, odzyskowi lub przekazane do składowania.

Spośród 13,4 mln ton odpadów zebranych w Polsce w 2022 r.:

  • 5,1 mln ton (38%) przeznaczono do składowania,
  • 8,2 mln ton (60%) przekazano do odzysku, w tym:
    • 3,6 mln ton (27%) do recyklingu,
    • 2,7 mln ton (20%) do spalania, które umożliwia odzysk energii,
    • 1,9 mln ton (14%) do kompostowania i fermentacji[10].

Za najkorzystniejszy dla środowiska sposób zagospodarowania odpadów uważa się recykling, który pozwala odzyskać cenne surowce i wykorzystać je ponownie do produkcji nowych przedmiotów. Warto jednak wiedzieć, że poszczególne odpady (a raczej materiały, z których je wykonano) mają różną przydatność do recyklingu.

  • „Najłatwiejsze” w recyklingu są szkło i aluminium – można przetwarzać je niemal w nieskończoność bez utraty jakości.
  • Odpady z papieru można przetwarzać do 7 razy. Niestety, z każdym kolejnym cyklem włókna celulozowe stają się coraz krótsze, a przez to coraz mniej wytrzymałe.
  • Przydatność do recyklingu tworzyw sztucznych (np. PET, HDPE) zależy m.in. od ich koloru. Tworzywa bezbarwne mają wyższą przydatność niż tworzywa barwione, a uzyskany z nich granulat ma więcej zastosowań. Niezależnie od koloru, podczas każdego kolejnego przetworzenia tworzywa sztuczne tracą nieco na jakości.
  • Najbardziej wymagające w recyklingu są opakowania wielomateriałowe (np. kartony Tetra Pak, tubki po kosmetykach). Ich przetworzenie wymaga użycia specjalistycznych maszyn (dostępnych tylko w kilku lokalizacjach w Polsce), jest czasochłonne oraz pochłania dużo energii.

Należy podkreślić, że odpady mogą zostać poddane recyklingowi tylko wtedy, kiedy prawidłowo je posortujemy! Czas więc na małe przypomnienie.

Zasady segregacji odpadów – jednolite w całej Polsce, różne w każdej gminie

Bazując na danych GUS z ubiegłych lat możemy przyjąć, że statystyczny Polak każdego dnia wyrzuca niemal 1 kg odpadów. Nieważne, czy są to butelki po napojach, obierki, stare gazety czy wytłoczki po jajkach – aby uniknąć dosłownego utonięcia w śmieciach, powinniśmy je prawidłowo sortować.

Od 2017 r. w Polsce funkcjonuje Jednolity System Segregacji Odpadów, który od 2022 r. jest systemem 5-pojemnikowym. Nakłada on obowiązek sortowania odpadów na 4 podstawowe frakcje oraz frakcję dodatkową:

  • bio (brązowy pojemnik),
  • papier (niebieski pojemnik),
  • szkło (zielony pojemnik),
  • metale i tworzywa sztuczne (żółty pojemnik),
  • odpady zmieszane (czarny pojemnik).
Grafika z kolorowymi pojemnikami do sortowania odpadów na 5 frakcji: metal i tworzywa, papier, szkło, bio, zmieszane

Choć te zasady obowiązują na terenie całego kraju, to mieszkańcy różnych rejonów Polski mogą spotkać się z nieco innymi rekomendacjami obowiązującymi w poszczególnych gminach. Z czego wynikają te różnice? Otóż, każda gmina przygotowuje i uchwala własny akt prawny – Regulamin utrzymania czystości i porządku na terenie gminy, w którym znajdują się dodatkowe zasady sortowania odpadów. Dzięki niemu lokalne władze mogą m.in. zadecydować o konieczności sortowania szkła na kolorowe (zielony worek) i bezbarwne (biały worek), ustalić harmonogram odbioru odpadów, określić rozmieszczenie i rodzaj pojemników na odpady oraz obowiązek oznakowania pojemników i worków (np. przy pomocy naklejek z kodami).

Sprawdź, jak poprawnie segregować odpady w swoim domu!


[1] GUS, Ochrona środowiska 2023, https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/srodowisko-energia/srodowisko/ochrona-srodowiska-2023,1,24.html (dostęp 29.04.2024 r.).

[2] GUS, Ochrona środowiska 2021, https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/srodowisko-energia/srodowisko/ochrona-srodowiska-2021,1,22.html (dostęp 29.04.2024 r.).

[3] Fundacja Edukacji Ekologicznej i Rozwoju, Odpady w Polsce w 2022 r., https://recykling.zrodla.edu.pl/sprzatanie_swiata/pdf/dodatkowe02.pdf (dostęp 29.04.2024 r.).

[4] GUS, Ochrona środowiska 2013, https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/srodowisko-energia/srodowisko/ochrona-srodowiska-2013,1,14.html (dostęp 29.04.2024 r.).

[5] Eurostat, Muncipal waste statistics, https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Municipal_waste_statistics#Municipal_waste_generation (dostęp 29.04.2024 r.).

[6] GUS, Ochrona środowiska 2023, https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/srodowisko-energia/srodowisko/ochrona-srodowiska-2023,1,24.html (dostęp 29.04.2024 r.).

[7] Eurostat, Muncipal waste by management operations, https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/env_wasmun/default/table?lang=en (dostęp 29.04.2024 r.).

[8] GUS, Ochrona środowiska 2023, https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/srodowisko-energia/srodowisko/ochrona-srodowiska-2023,1,24.html (dostęp 29.04.2024 r.).

[9] GUS, Ochrona środowiska 2023, https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/srodowisko-energia/srodowisko/ochrona-srodowiska-2023,1,24.html (dostęp 29.04.2024 r.).

[10] GUS, Ochrona środowiska 2023, https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/srodowisko-energia/srodowisko/ochrona-srodowiska-2023,1,24.html (dostęp 29.04.2024 r.).

Inne wpisy, które mogą Ciebie zainteresować

Skip to content