Trudne w recyklingu, niezbędne w dystrybucji – opakowania wielomateriałowe jako ekologiczny kompromis

5 maja 2026

Co to jest opakowanie wielomateriałowe? Definicja

Opakowanie wielomateriałowe (zwane też laminatem) to opakowanie wykonane z minimum dwóch warstw różnych materiałów (z tworzywa sztucznego i aluminium albo z tworzywa i papieru), które są ze sobą trwale złączone i nie dadzą się ręcznie rozdzielić. Opakowaniem wielomateriałowym nie będzie więc opakowanie zbudowane z połączonych warstw papieru i tektury (tzw. tektura kaszerowana) ani foliowy laminat (np. woreczek na mrożonki z folii PET i PE). Kryterium możliwości ręcznego rozdzielenia dodatkowo eliminuje z grupy wielomateriałów opakowania monomateriałowe z zamocowaną etykietą (np. szklane słoiki z papierową naklejką, butelki z etykietą termokurczliwą z perforacją).

Zgodnie z definicją ustawową opakowanie można uznać za wielomateriałowe, jeśli spełnia wszystkie powyższe warunki i dodatkowo:

• jego ścianki tworzą integralną całość składającą się z pojemnika wewnętrznego i obudowy zewnętrznej,
• napełnia się je, przechowuje, transportuje i opróżnia w niezmienionej formie (laminat zawsze pozostaje laminatem, niezależnie od etapu dystrybucji lub użytkowania).

Przykłady opakowań wielomateriałowych

Tyle teorii, czas na praktykę. Do najczęściej stosowanych opakowań wielomateriałowych należą:

• kartoniki na płynną żywność (zwane w uproszczeniu tetrapakami) – np. kartony na sok, mleko i śmietankę, na zupy, przecier pomidorowy, a ostatnio nawet na wodę. Jak podaje Krajowa Izba Gospodarcza, kartoniki do płynnej żywności odpowiadają za ok. 30% masy wszystkich opakowań wielomateriałowych wprowadzanych na rynek[i],
• tuby na chipsy z kaszerowanej tektury pokryte od wewnątrz plastikowo-aluminiową powłoką barierową,
• większość „papierowych” kubeczków na napoje z polimerową warstwą barierową,
• różne warianty opakowań na przyprawy, np. opakowania z 3 warstw: zewnętrznego papieru z nadrukiem, wewnętrznej powłoki z aluminium i łączącego je tworzywa sztucznego albo opakowania z 2 warstw składające się tylko z papieru zgrzewanego z folią z plastiku,
• niektóre tubki na pastę do zębów i kremy łączące np. plastik z aluminium albo plastik z papierem,
• „ekologiczne” torebki na produkty sypkie – jasnobrązowe worki strunowe (z okienkiem albo bez) wykonane z papieru powlekanego plastikiem,
• torebki na chipsy, na kawę ziarnistą lub mieloną – połączenie tworzywa sztucznego i aluminium,
• blistry po lekach.

Struktura opakowań wielomateriałowych – powłoki, warstwy i ich funkcje

Struktura i skład materiałowy laminatu są ściśle powiązane z funkcjami, jakie ma pełnić wykonane z niego opakowanie oraz z rodzajem produktów, które będą w nim umieszczone. Jak nietrudno się domyśleć, na rynku funkcjonuje wiele rodzajów i formatów takich opakowań. Najpopularniejszym z nich jest kartonik na płynną żywność.

W składzie laminatu wykorzystywanego do produkcji kartonu na soki, mleko i inne płynne produkty występują 3 surowce opakowaniowe:

• pierwotne włókna celulozowe (ok. 70-75%),
• polimery – głównie polietylen (20-25%),
• aluminium (5%).

W niektórych kartonikach stosuje się dodatkowo plastikowe zamknięcie z przymocowaną na stałe nakrętką, które zwiększa wagowy i procentowy udział polimerów w całym opakowaniu.

Każdy z materiałów opakowania pełni określoną rolę:

• tworzywo sztuczne – gwarantuje szczelność opakowania (kluczową np. dla „papierowych” kubeczków) oraz chroni zawartość przed wilgocią i innymi czynnikami zewnętrznymi (co jest ważne przy pakowaniu produktów sypkich oraz kul i soli do kąpieli),
• aluminium – jest barierą dla światła. Zapobiega utlenianiu i psuciu się produktu oraz minimalizuje ryzyko rozwoju drobnoustrojów,
• papier – zwiększa wytrzymałość i stabilność opakowania oraz usztywnia jego konstrukcję. Jest też nośnikiem farb i nadruków.

Do produkcji opakowań wielomateriałowych na żywność wykorzystuje się wyłącznie papier pierwotny – ze względów prawnych i technologicznych stosowanie surowca z recyklingu jest obecnie niemożliwe. Inaczej wygląda sytuacja aluminium i tworzyw sztucznych, które mogą pochodzić zarówno ze źródeł pierwotnych, jak i z recyklingu.

Przykładami laminatów wykonanych z 2 rodzajów surowców są torebki strunowe na produkty sypkie oraz opakowania na chipsy i kawę.

Worki strunowe na produkty sypkie składają się z folii podkładowej oraz z warstwy papieru (przeważnie kraftowego) o różnych grubościach. Folia podkładowa może być wykonana z jednego polimeru (np. PP), z kilku polimerów (np. PET12/PE50, co oznacza warstwę PET o grubości 12 µm zgrzewaną z warstwą PE o grubości 50 µm) albo z kilku rodzajów tego samego polimeru (np. OPP, czyli folii polipropylenowej zgrzewanej i CPP – folii polipropylenowej wylewanej).

Opakowania na chipsy przeważnie wytwarza się z połączenia folii plastikowej z folią metalizowaną (wykonaną z plastiku i aluminium) oznaczaną np. jako MET PET i MET BOPP. Struktura takiego wielomateriału może wyglądać następująco:

• laminat MET PET – zewnętrzna warstwa z folii PET, środkowa warstwa barierowa z metalizowanej folii PET (tj. MET PET) i najgrubsza, wewnętrzna warstwa z przezroczystego PE. Laminaty o takiej strukturze wykorzystuje się również do pakowania kawy,
• laminat MET BOPP – zewnętrzna folia polipropylenowa i wewnętrzna folia barierowa z metalizowanego polipropylenu (MET BOPP).

Nie wszystkie opakowania na chipsy można uznać za wielomateriałowe – niektóre z nich wykonane są z kilku warstw plastikowej folii (np. zewnętrznej z PE i barierowej wewnętrznej z PE EVOH), dlatego nie mieszczą się w ustawowej definicji wielomateriału.

Czy nie da się prościej? Zasadność produkcji opakowań wielomateriałowych

Ze względu na złożoną budowę i trudności w recyklingu (o których za moment), opakowania wielomateriałowe mogą być postrzegane jako nadmierne i nieekologiczne. To tylko jedna strona medalu. Drugą jest fakt, że złożona konstrukcja opakowania wielomateriałowego to kompromis pomiędzy funkcjonalnością, ochroną produktu i kwestiami środowiskowymi. Laminat powstały z połączenia dwóch albo trzech materiałów ma szereg unikalnych właściwości, których nie zapewni żaden monomateriał. Dzięki niemu możliwe jest stworzenie opakowania, które stanowi barierę dla tlenu, wilgoci, promieniowania UV i drobnoustrojów, a dodatkowo przedłuża świeżość produktu, jest łatwe w transporcie i przenoszeniu, odporne na upadek oraz na przypadkowe uderzenia.

Przykładem opakowania, które potęguje zalety wszystkich materiałów składowych jest kartonik na płynną żywność. Jego najczęstszymi konkurentami są butelki plastikowe i szklane, których właściwości odbiegają jednak od specyficznych właściwości laminatu. Co prawda butelki z monomateriałów są łatwiejsze do przetworzenia, lecz nie zapewniają tak wszechstronnej ochrony produktu, jaką gwarantuje wielomateriał. W tym miejscu warto podkreślić, że to właśnie ochrona produktu jest podstawową funkcją każdego opakowania, która ma pierwszeństwo przed wszystkimi pozostałymi funkcjami, w tym przed przydatnością do recyklingu i łatwością zagospodarowania odpadu opakowaniowego. Dlaczego? Otóż ślad środowiskowy produktu jest zwykle nieporównywalnie wyższy (nawet 30-krotnie!) niż ślad środowiskowy jego opakowania[ii]. W praktyce oznacza to, że utrata lub zepsucie produktu generuje znacznie większe obciążenie ekologiczne niż przetwarzanie i zagospodarowanie dowolnego odpadu opakowaniowego. Dobrą praktyką, a wkrótce również obowiązkiem prawnym jest jednak projektowanie opakowań z myślą o ich późniejszym recyklingu.

Dowiedz się więcej o ekoprojektowaniu opakowań >>

Opakowania wielomateriałowe, czyli papier, który nie jest papierem

Nie warto oceniać książki po okładce, a opakowania – po jego zewnętrznej warstwie. W przypadku wielu opakowań wielomateriałowych ta zewnętrzna papierowa warstwa bywa myląca i może przyczynić się do błędnej segregacji odpadów. W myśl zasad ustanowionych przez Jednolity System Segregacji Odpadów (JSSO), opakowania wielomateriałowe przeważnie należy wyrzucać do żółtego kosza na metal i plastik, a nie do niebieskiego na papier. Warto jednak mieć na uwadze, że niektóre wielomateriały bardzo dobrze się „kamuflują” udając papier:

• kubeczki na napoje zwykle są papierowe tylko z nazwy – od środka pokrywa je cienka polimerowa folia, która czyni z nich opakowania wielomateriałowe,
• kartony po butach i kartony po mleku – mimo identycznej nazwy, nie są tym samym i nie trafiają do tego samego kosza,
• wspomniane już brązowe „eko” woreczki na produkty sypkie wykonane z folii sprasowanej z papierem,
• „papierowe” woreczki klocków Lego – przyjrzyj się im z bliska, a zauważysz wewnątrz warstwę tworzywa sztucznego.

Oczywiście, na rynku funkcjonują też polimerowo-aluminiowe opakowania wielomateriałowe, które z zewnątrz do złudzenia przypominają monomateriałowy plastik. W ich przypadku pomyłka nie skutkuje jednak błędną segregacją – w Polsce plastik i metal i tak trafiają do tego samego pojemnika.

Jak rozpoznać opakowania wielomateriałowe?

Nie trzeba zaglądać do środka – opakowania wielomateriałowe mają specjalne oznaczenia, które ułatwiają prawidłową segregację:

1. oznaczenia SUP (nazwa pochodzi od ustanawiającej je dyrektywy Single Use Plastics – w skrócie SUP), które znajdują się m.in. na „papierowych” kubeczkach,
2. oznakowanie materiałowe (ustanowione na mocy rozporządzenia Ministra Środowiska[iii]) w formie trójkąta ułożonego ze strzałek z wpisaną w niego liczbą. Dla wielomateriałów zarezerwowane są liczby od 80 do 98. Najczęstszymi oznakowaniami opakowań wielomateriałowych są C/PAP 81 (kartony na płynną żywność) oraz 90 (plastikowo-aluminiowe opakowania np. na chipsy, kawę ziarnistą),
3. etykiety segregacji – to nowy system oznakowania opakowań, który zacznie funkcjonować w całej UE nie później niż 12 sierpnia 2028 r. Obecnie trwają prace nad stworzeniem docelowych piktogramów i kodów kolorystycznych. Najnowszy projekt zharmonizowanych etykiet segregacji zakłada, że opakowania wielomateriałowe będą oznaczane kolorem pomarańczowym.

Segregacja opakowań wielomateriałowych – gdzie wyrzucać kartony po mleku, soku i opakowania po przyprawach?

Większość opakowań wielomateriałowych należy wyrzucać do żółtego kosza na tworzywa sztuczne i metale. Dotyczy to również kartonów na płynną żywność, które, ze względu na wierzchnią papierową warstwę, nastręczają konsumentom najwięcej trudności. Badanie przeprowadzone przez Fundację ProKarton wykazało, że 16% ankietowanych wyrzuca je do kosza na papier, 12% do pojemnika na odpady zmieszane, a nieco ponad połowa (58%) segreguje poprawnie[iv].

Od powyższej „zasady żółtego worka” są jednak pewne wyjątki:

• wielomateriałowe opakowania po przyprawach składające się z papieru, plastiku i aluminium (oznaczone C/PAP 84) są odpadami zmieszanymi,
• jednorazowe „papierowe” kubki po napojach – również należy wrzucać do odpadów zmieszanych, ale…
• …w restauracjach McDonald’s „papierowe” kubeczki trafiają do pojemników na papier. Ze względu na wdrożenie specyficznego obiegu zamkniętego, w lokalach tej sieci obowiązują zmodyfikowane zasady segregacji odpadów[v]. Co ważne, stosujemy je tylko w restauracjach – wzięte na wynos kubeczki po napojach są już odpadami zmieszanymi.

Wymagający recykling opakowań wielomateriałowych

Tylko niektóre opakowania wielomateriałowe nadają się do recyklingu. Wiele laminatów wykorzystywanych np. do produkcji jednorazowych kubeczków, opakowań na przyprawy albo blistrów na leki kończy swój cykl życia w spalarni odpadów albo w cementowni, gdzie odzyskuje się z nich jedynie energię. Szanse na przetworzenie w nowe produkty mają natomiast kartony po mleku i sokach oraz opakowania po kawie, chipsach, kosmetykach i po produktach sypkich.

Recykling kartonów po płynnej żywności zaczyna się w sortowni, gdzie są one oddzielane od odpadów z metalu i tworzyw sztucznych, belowane i przygotowywane do transportu. Z sortowni kartony trafiają do papierni, gdzie odzyskuje się z nich włókna celulozowe. W tym celu opakowania są rozdrabniane i umieszczane w hydropulperze – urządzeniu do rozwłókniania, które oddziela papier od warstw plastiku i aluminium. Tak odzyskane włókna celulozowe są już niemal gotową masą papierniczą, z której w kolejnych etapach procesu wytwarza się m.in. tekturę falistą oraz opakowania zbiorcze i jednostkowe wykorzystywane m.in. w e-commerce i handlu tradycyjnym.

Obieg papieru zamknięty, czas na metal i tworzywa. Oddzielone w hydropulperze warstwy aluminium i plastiku (tzw. polyAl) nie są przetwarzane w papierni – należy przewieźć je do oddzielnej instalacji, w której zostaną przerobione na granulat bądź poddane przekształceniu termicznemu z odzyskiem energii. Produkcja granulatu z polyAl odbywa się obecnie tylko w kilku polskich instalacjach, m.in. w zakładzie Plastigram Polska, gdzie powstają:

• zielony regranulat LDPE,
• regranulat aluLDPE zawierający 18% aluminium,
• regranulat ze zmieszanych polimerów o przybliżonym składzie 45% HDPE, 35% LDPE i 15-20% PP.

Eksperci nieustannie pracują nad stworzeniem bardziej efektywnych metod zagospodarowania frakcji polyAl. Jedna z polskich firm opracowała proces przetwarzania opakowań wielomateriałowych metodą pirolizy mikrofalowej. Umożliwia ona odzysk 100% aluminium w formie nieutlenionej[vi], czyli w takiej, dzięki której surowiec można ponownie wykorzystać w tym samym bądź w innym celu. Obok recyklingu funkcjonują też metody downcyclingu odpadów z opakowań wielomateriałowych. W bazach polskiego Urzędu Patentowego znaleźć można informacje o przetwarzaniu tetrapaków w termoplastyczny kompozyt wykorzystywany jako materiał konstrukcyjny, izolacyjny i szalunkowy w budownictwie (pat. 229813) oraz o wytwarzaniu płyt kompozytowych na bazie rozdrobnionych i sprasowanych kartoników na płynną żywność (pat. 216083).

Czy wielomateriał zawsze jest złym wyborem? Dylematy świadomego konsumenta

Kwestia „ekologiczności” opakowań wielomateriałowych jest znacznie bardziej złożona niż mogłoby się wydawać. Wybór produktu w opakowaniu z laminatu może być zarówno najlepszym, jak i najgorszym rozwiązaniem – wszystko zależy od sytuacji i kontekstu. Jeśli istnieje możliwość zakupu tego samego produktu w alternatywnym opakowaniu monomateriałowym (np. przecier pomidorowy w szkle, sok w butelce szklanej lub plastikowej, mąka w papierowym worku), to rzeczywiście warto ją rozważyć. W wielu przypadkach znalezienie produktu w alternatywnym opakowaniu nie jest jednak takie proste. Dotyczy to choćby kawy i przypraw, których opakowania muszą skutecznie chronić produkt przed wilgocią, światłem, dostępem tlenu i utratą aromatu.

Nawet w przypadku mleka sytuacja bywa nader skomplikowana – szklane butelki są ciężkie i łatwo się tłuką, a pakowane w nie mleko ma bardzo krótki okres przydatności do spożycia. Plastikowe butelki na nabiał zawierają natomiast dodatkowe filtry,które chronią produkt przed światłem, ale też utrudniają recykling tworzywa. Kartoniki na płynną żywność, choć trudne do przetworzenia, mają wysoką wytrzymałość i do maksimum wydłużają termin ważności mleka, dlatego są niezastąpione w sytuacjach kryzysowych, np. podczas klęsk żywiołowych. Dla osób, które z różnych przyczyn rzadko robią zakupy, wybór mleka w kartonie zamiast w szkle nie będzie więc żadną ujmą, lecz racjonalną decyzją dostosowaną do ich potrzeb i uwarunkowań życiowych.

A jak wypadają opakowania wielomateriałowe w kontekście wymogów rozporządzenia PPWR? Przepisy PPWR będą premiować opakowania monomateriałowe, ale nie tylko – skład materiałowy będzie jednym z wielu różnych parametrów branych pod uwagę podczas ekoprojektowania. W praktyce oznacza to, że nie zawsze najprostsze materiałowo rozwiązanie będzie najlepsze. Podczas dokonywania codziennych wyborów przy sklepowej półce warto więc zachować zdrowy rozsądek – podstawowymi funkcjami opakowania pozostają ochrona produktu i ograniczanie marnotrawstwa żywności. Jeśli nie da się ich skutecznie realizować bez zastosowania konstrukcji wielomateriałowej, nie ma powodu, by unikać takich opakowań za wszelką cenę.

[i] Opakowania wielomateriałowe – przydatne informacje dla przedsiębiorców, https://kig.pl/wp-content/uploads/2024/07/KIG-INFO-opakowania-wielomaterialowe.pdf

[ii] Ślad środowiskowy i rola opakowań „szytych na miarę” w ograniczaniu strat żywności, https://www.teraz-srodowisko.pl/aktualnosci/Slad-srodowiskowy-i-rola-opakowan-straty-zywnosci-Jasmina-Solecka-NATUREEF-11141.html

[iii] Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 3 września 2014 r. w sprawie wzorów oznakowania opakowań, https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20140001298/O/D20141298.pdf

[iv] Ł. Sosnowski, Segregacja pod statystyczną lupą w: Forum recyklingu, Punkt zero recyklingu w Polsce 2.0, https://portalkomunalny.pl/wp-content/uploads/2025/12/raport_punkt-zero-recyklingu-w-polsce-2.0.pdf

[v] Obieg zamknięty opakowań McDonald’s w praktyce,https://mcdonalds.pl/o-mcdonalds/biuro-prasowe/187265-jutro-zalezy-od-nas

[vi] Rewolucyjna metoda recyklingu opakowań wielomateriałowych opracowana przez Polaków, https://zielonagospodarka.pl/najnowasza-metoda-recyklingu-opakowan-wielomaterialowych-opracowana-przez-polakow-1769